epirus.org

Το χωριό Γοργόμυλος βρίσκεται στην περιοχή Ανωγείου, στο βορειοανατολικό τμήμα του νομού Πρέβεζας και είναι έδρα του Δήμου Ανωγείου. Πρόκειται για ορεινό γεωργοκτηνοτροφικό χωριό, από τα χαρακτηριστικότερα της περιοχής.

Αξιοθέατα στο χωριό:

• Μεταβυζαντινές εκκλησίες με ωραίες τοιχογραφίες: Άγιοι Απόστολοι, Παναγίας, Ταξιαρχών και Αγίου Δημητρίου
• Αρχαίο Ορράον: Βρίσκεται στην περιοχή του Γοργομύλου. Πρόκειται για περιτειχισμένο οικισμό των Μολοσσών του 5ου π.Χ. αιώνα

Σε όλη την περιοχή οι εκκλησίες είναι μεταβυζαντινές με αξιόλογες τοιχογραφίες.

Αξιοθέατα στην ευρύτερη περιοχή:

• Στον Άγιο Γεώργιο: Σπήλαιο Ασπροχάλικου όπου βρέθηκαν λίθινα εργαλεία και οστά ζώων της μέσης παλαιολιθικής εποχής. Κοντά στο χωριό υπάρχουν ερείπια ρωμαϊκού υδραγωγείου που τροφοδοτούσε την αρχαία Νικόπολη. Υπάρχει επίσης και το υδροηλεκτρικό φράγμα της Δ.Ε.Η.
• Στα Πέντε Πηγάδια: Ερείπια οχυρών (ορμητήριο των τούρκων επί τουρκοκρατίας), μνημείο εκτελεσθέντων από τα στρατεύματα κατοχής
• Στον Κερασώνα: Μονή Αγίας Φανερωμένης

Δείτε στην περιοχή:

• Το χωριό Φιλοθέη: Είναι ένα όμορφο χωριό με ωραία δρομάκια και αξιόλογες βυζαντινές εκκλησίες.
• Στο χωριό Πλησιοί: Το βυζαντινό Ναό Αγίου Δημητρίου Κατσούρη, ένα από τα αρχαιότερα βυζαντινά μνημεία της Άρτας του 12ου - 13ου αιώνα.
• Στους Κιρκιζάτες: Τη Μονή Αγίου Νικολάου Ροδιάς, με τοιχογραφίες και ωραία διακόσμηση του 13ου αιώνα. Πρόκειται για εξαιρετικό δείγμα βυζαντινής τέχνης
• Στις Βλαχέρνες: Την Παναγία των Βλαχερνών
• Στην περιοχή Γραμμενίτσας: Το τζαμί του Φαϊκ πασά
• Στο χωριό Πέτα: Το μνημείο πεσόντων στην κορυφή του χωριού, το Ναό Αγίου Γεωργίου
• Στο χωριό Νεοχωράκι: τη βυζαντινή μονή Παναγίας Μπρυώνη

Το Πέτα βρίσκεται 8 χλμ. ανατολικά της Άρτας, πάνω σε κατάφυτο λόφο με ελιές και εσπεριδοειδή. Είναι γνωστό από τη μάχη του 1822 με τους τούρκους όπου έπεσαν και 80 Φιλέλληνες.

Πρόκειται για την ορεινή περιοχή που ήταν το απροσκύνητο καραούλι του Τουρκοπατημένου ελληνισμού. Εδώ έζησαν οι ασκητικοί πολεμιστές με την πειθαρχία στους ηγέτες τους, την «μπέσα» και τη μεγαλοψυχία με το ελεύθερο ανυπότακτο πνεύμα και υμνήθηκαν από τα δημοτικά τραγούδια.

Τζαβελλαίοι, Μποτσαρέοι, Ζερβαίοι, Καλόγερος Σαμουήλ: ονόματα συνυφασμένα με τους αγώνες εναντίον των Τούρκων στο θρυλικό Σούλι.

Χτισμένο ανάμεσα στα βουνά Μούργκα, Ζάβροχο και Τρούλια, ήταν το καταφύγιο μετά την καταστροφή από τον Ρωμαίο Αιμίλιο Παύλο. Στην αρχή αποτελούνταν από τα χωριά Σούλι, Αβαρίκο, Κιάφα και Σαμωνίβα, γνωστά ως Τετραχώρι.

Αργότερα έγινε Επταχώρι (στη μεγάλη ακμή του, εξουσίαζε 80 χωριά) και στα μέσα του 18ου αιώνα είχε 6.000 κατοίκους, εκ’ των οποίων οι 1.700 ήταν ένοπλοι.

Έγινε στόχος της Πύλης και του Αλή πασά που με αλλεπάλληλες εκστρατείες πολλών ετών το κατέλαβαν τελικά στις 15 Δεκεμβρίου 1803, αφού ο αγώνας στεφανώθηκε με την ανατίναξη του Κουγκίου από τον καλόγερο Σαμουήλ.

Αξιοθέατα στην περιοχή Σουλίου:

• Τα ερειπωμένα πετρόκτιστα σπίτια
• Τα αρχαία πηγάδια
• Το κάστρο της Κιάφας που χτίστηκε από τον Αλή πασά
• Το Βουλευτήριο
• Το θρυλικό Κούγκι, με το ναό της Αγίας Παρασκευής (ολοκαύτωμα 15/12/1803 - καλόγερος Σαμουήλ)
• Οι ιστορικοί νερόμυλοι του Σουλίου
• Το λαογραφικό μουσείο
• Ο ναός Αγίου Δημητρίου στο Τσαγκάρι με πέτρινο καμπαναριό
• Ο ναός Αγίας Κυριακής, στον Αυλότοπο
• Το γεφύρι στη θέση Ντάλα του Αχέροντα

Εκδηλώσεις στην περιοχή:

Κάθε χρόνο, την τελευταία Κυριακή του Μαϊου πραγματοποιούνται στο Σούλι εκδηλώσεις μνήμης των αγωνιστών του, της θυσίας των γυναικών του στα βουνά του Ζαλόγγου αλλά και της ανατίναξης του Κουγκίου.

Το χωριό Πωγωνιανή βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της περιοχής Πωγωνίου σε υψόμετρο 750 μέτρων, κοντά στο Δελβινάκι. Κατά την Τουρκοκρατία υπήρξε διοικητική έδρα του τμήματος Αυλώνας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έδρα επισκοπής ως το 1863.

Η Πωγωνιανή υπήρξε σημαντικό εμπορικό κέντρο κατά το παρελθόν γεγονός που μαρτυρούν και τα παλιά κτίρια στο κέντρο της κοινότητας, που άλλοτε ήταν μια σημαντική αγορά με πάνω από 60 καταστήματα. Στην Πωγωνιανή στεγάζονται σήμερα οικοτροφεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα για τους ομογενείς από την Βόρεια Ήπειρο, που χτίστηκαν με δωρεές.

Στην Πωγωνιανή αξίζει κανείς να επισκεφτεί:

• Το πολύ ενδιαφέρον Λαογραφικό Μουσείο Πωγωνίου - Δερόπολης
• Τη μεγάλων διαστάσεων εκκλησία του Αγ. Νικολάου (1873) με το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο της
• Τα πυκνά δάση της γύρω περιοχής, τα οποία προσελκύουν πολλούς κυνηγούς, αλλά και φυσιολάτρες.

Άλλα χωριά της περιοχής:

Το Δολό είναι ένα παραδοσιακό χωριό του Πωγωνίου. Κοντά στο χωριό βρίσκεται η γνωστή χαράδρα του Κουβαρά την οποία διαρρέει το ομώνυμο ποτάμι, την οποία μπορεί κανείς να διασχίσει ακολουθώντας το διαμορφωμένο μονοπάτι.

Στην αρχή της χαράδρας, στη θέση Ξυλογέφυρο, υπάρχει νερόμυλος και μικρό πέτρινο μονότοξο γεφύρι, γνωστό ως «γεφύρι της Νονούλως».

Αξιόλογος είναι ο ναός του Αγ. Νικολάου που βρίσκεται μέσα στο χωριό. Έχει μεγάλο χαγιάτι και ενσωματωμένο δίζωνο καμπαναριό στη νότια πλευρά του. Οι παλαιότερες αγιογραφίες του ναού είναι έργο του Δολιώτη ζωγράφου Κούρου.

Το χωριό Κακκόλακος βρίσκεται στους πρόποδες του βουνού Νεμέρτσικα στο βόρειο τμήμα της περιοχής του Πωγωνίου. Υπήρξε πρωτεύουσα του Πωγωνίου κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Εδώ επίσης ήταν το κέντρο διοίκησης του Σουλιώτη οπλαρχηγού Μάρκου Μπότσαρη από το 1814 ως το 1820. Η οικογένεια Μπότσαρη χρηματοδότησε την κατασκευή του ξυλόγλυπτου τέμπλου του ναού του Αγ. Δημητρίου.

Η μονή Αγίου Δημητρίου βρίσκεται κάτω από τον περίφημο βράχο του Ζαλόγγου με το επιβλητικό μνημείο των Σουλιωτισσών που χορεύουν. Ιδρύθηκε προς τα μέσα του 18ου αιώνα από τον ηγούμενο της Μονής Ταξιαρχών Διονύσιο και από μετόχι της μετατράπηκε σε μονή. Αποτελεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Ιστορήθηκε από τους Χριστόδουλο και Ιωάννη, αγιογράφους από την Κορίτιανη, το 1816. Το μοναστήρι λεηλατήθηκε και καταστράφηκε από τους Τούρκους αρκετές φορές, αλλά και από το σεισμό του 1924, όμως ανακαινίσθηκε.

Λειτούργησε πότε ως ανδρικό αλλά και πότε ως γυναικείο μοναστήρι. Διέθετε μεγάλη περιουσία και έκανε πολλές αγαθοεργίες και κοινωφελή έργα. Επίσης διέθετε και διαθέτει πολλά μετόχια.

Σήμερα σώζεται το καθολικό (μονόκλιτη βασιλική με τρούλο) της μονής με ωραίες αγιογραφίες, εσωτερικά και εξωτερικά του ναού, αλλά και τα κελιά της.